Biểu Tượng Bất Khuất Của Khí Tiết Cộng Sản
Người Bí thư Tỉnh bộ Thanh niên đầu tiên của Quảng Ngãi • Sáng lập tổ chức "Dự bị Cộng sản" 1929 tại Núi Xương Rồng • Tiếng hô "Le voici! Tôi đây!" bất tử sáng 12/12/1931 tại Ngục Kon Tum.
Từ người thanh niên trí thức tinh hoa Tây học đến ngọn cờ vô sản tiền phong và sự hy sinh bất tử bẻ gãy chính sách lao dịch tàn bạo của đế quốc.
Sinh ra tại Phú Nhơn, tổng Tịnh Hòa (nay là phường Trương Quang Trọng, TP. Quảng Ngãi). Cụ là lớp thanh niên "tân học" tinh hoa, xuất sắc tốt nghiệp Ban Thành chung tại Trường Quốc học Huế (1923), đỗ Tú tài Trường Bưởi Hà Nội và trúng tuyển Khoa Y – Trường Cao đẳng Đông Dương.
Khước từ tương lai bác sĩ Tây y, cùng đồng chí Phạm Văn Đồng lãnh đạo phong trào bãi khóa sinh viên, để tang cụ Phan Châu Trinh. Cụ làm Bí thư Tỉnh bộ Thanh niên đầu tiên của Quảng Ngãi, sáng lập An Nam Cộng sản Đảng Trung Kỳ (22/5/1929) và chủ trì Hội nghị Núi Xương Rồng (7/1929) thành lập tổ chức "Dự bị Cộng sản".
Bị kết án 9 năm tù khổ sai, giam tại Lao Ngoài Ngục Kon Tum (số tù 303), chứng kiến 2/3 anh em bỏ mạng trên con đường máu 14. Sáng 12/12/1931, khi cai ngục Moulec hung hãn lùng tìm số tù 299 Nguyễn Lung, Cụ xé ngực áo, dõng dạc hô lớn bằng tiếng Pháp: "Le voici! (Tôi đây!)" nhận đạn thay đồng đội.
Nhịp cầu nối lịch sử giữa trí thức tinh hoa Tây học, hạt giống đỏ vô sản và trường học kiên trung nơi ngục tù đế quốc.
Trong tiến trình vận động giải phóng dân tộc thập niên 1920–1930, đồng chí Trương Quang Trọng là hình mẫu tiêu biểu cho sự chuyển hóa từ trí thức Tây học sang người chiến sĩ cộng sản kiên trung. Từ bạn đồng môn với Phạm Văn Đồng, học trò xuất sắc được đồng chí Nguyễn Ái Quốc huấn luyện, Cụ đã gieo những hạt mầm cách mạng đầu tiên cho quê hương Quảng Ngãi, trao lại ngọn cờ cho Nguyễn Nghiêm, và cùng Ngô Đức Đệ, Lê Văn Hiến, Đặng Thái Thuyến biến ngục tù Kon Tum thành trường học cách mạng bất tử.
Khơi nguồn tinh thần dấn thân từ giảng đường
Gieo mầm tổ chức tiền phong tại Quảng Ngãi
Biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng
Hồ sơ tư liệu gốc thời kỳ thuộc địa được bảo quản, số hóa độ phân giải cao phục vụ công chúng đối chiếu, tra cứu khoa học.
ARCH-TQT-01 • 1925
Thẻ nhận dạng diện mạo thời thanh niên của Cụ Trọng khi học tập tại Quốc học Huế và Trường Bưởi Hà Nội, lưu giữ nét chữ và con dấu thuộc địa thời kỳ đầu.
ARCH-TQT-02 • 1923
Văn bằng Diplôme d'Études Primaires Supérieures Franco-Indigènes (1923) xác lập nền tảng Tây học và tinh thần ái hữu của học sinh xứ kinh kỳ.
ARCH-TQT-03 • 1931
Chân dung người Bí thư trẻ tuổi tuổi 25 kiên cường trước mũi súng quân thù; gương mặt rạng ngời khí phách dấn thân vì độc lập dân tộc.
Trước âm mưu bắt 40 tù nhân Lao Ngoài đi làm đường máu Đăk Pao – Đăk Pék đợt 2, Cụ Trương Quang Trọng cùng tập thể tù chính trị đã chọn sự hy sinh để bẻ gãy chính sách tàn sát của kẻ thù.
Khi tên cai ngục Moulec rút súng lùng tìm số tù 299 của đồng chí Nguyễn Lung với tiếng thét hăm dọa: "Où est-il 299? (Thằng 299 đâu?)"...
Người thanh niên 25 tuổi Trương Quang Trọng (mang số tù 303) đã không hề do dự, xé toang ngực áo bước ra trước họng súng, chỉ thẳng vào lồng ngực mình và dõng dạc hô lớn:
Tượng đài đặt trang trọng trước 2 ngôi mộ tập thể tại Di tích Quốc gia Nhà đày Kon Tum, tạc khắc khí thế quật khởi sáng 12/12/1931 kết tinh từ sự xả thân của Trương Quang Trọng cùng các đồng chí kiên trung Đặng Thái Thuyến, Nguyễn Lung.
Khí tiết của Anh hùng Liệt sĩ Trương Quang Trọng trường tồn cùng lịch sử Đảng bộ Quảng Ngãi và ký ức bất khuất của dân tộc.
Năm 1938, khi đồng đội bốc mộ Cụ bên bờ sông Đăk Bla, mọi người bàng hoàng thấy viên đạn đồng của giặc Pháp vẫn găm chặt nơi xương sườn lồng ngực — chứng tích thiêng liêng cho sự xả thân cứu đồng đội.
Tên Cụ được trang trọng đặt cho một phường đô thị cửa ngõ phía Bắc thành phố Quảng Ngãi quê hương, cùng các tuyến đại lộ huyết mạch tại TP. Kon Tum và TP. Vinh (Nghệ An).
Năm 2022, Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu AHLLVTND cho tập thể chiến sĩ cách mạng Ngục Kon Tum. Cụm tượng đài Bất Khuất bên sông Đăk Bla mãi là địa chỉ đỏ thiêng liêng của thế hệ trẻ.
Tượng đài cao 6,1m trên bệ đá granite đỏ, tọa lạc trang trọng trước hai ngôi mộ tập thể của các chiến sĩ hy sinh trong cuộc đấu tranh Lưu huyết và Tuyệt thực tháng 12/1931.
Cuốn sách của nhân chứng sống cùng bị giam cầm tại Lao Ngoài, ghi lại chân thực thời khắc lịch sử khi Cụ Trương Quang Trọng xé ngực áo hô lớn "Le voici!" bảo vệ đồng đội.
Tư thế xả thân ngã xuống ôm ngực trúng đạn, cánh tay vung lên trừng trị bạo tàn và người chiến sĩ kiên cường trong xiềng xích được đồng đội đùm bọc che chở.
(29/05/1906 – 29/05/2026) • Công trình số hóa di sản và cổng thông tin bảo tàng ký ức nhằm tôn vinh sự cống hiến trọn đời vì độc lập tự do của Tổ quốc và gieo mầm lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ hôm nay.
Mối liên hệ giữa Cụ Trương Quang Trọng với Phạm Văn Đồng, Ngô Đức Đệ, Nguyễn Nghiêm, Hội Phục Việt, Hội nghị Núi Xương Rồng và hệ thống tư liệu thẩm quyền.
Thông tin xuất xứ
Mô tả chi tiết hiện vật.
Biểu tượng sử thi tạc khắc khí tiết quật khởi của tù chính trị Ngục Kon Tum — Kết tinh từ sự hy sinh anh dũng của Anh hùng Liệt sĩ Trương Quang Trọng và các đồng chí Đặng Thái Thuyến, Nguyễn Lung.
Khi cai ngục Moulec lùng tìm tù nhân số 299, Cụ Trọng bước ra trước họng súng, xé ngực áo dõng dạc hô lớn: "Le voici! Tôi đây!" nhận phát đạn tử vì nghĩa để cứu bạn tù.
Ủy viên Xứ ủy Trung Kỳ, dù trúng đạn vẫn kiên cường vùng dậy, vồ chiếc ống xia sắt đập thẳng vào đầu tên cai ngục Moulec trước khi hy sinh, biểu trưng cho ý chí quật khởi.
Chiến sĩ cộng sản Nghệ An đứng đầu danh sách đày đi Đăk Pék đợt 2, được tập thể tù nhân bảo vệ; biểu trưng cho tinh thần đoàn kết, bất khuất của những người cộng sản.
Cả 2 phiên bản được kế thừa từ kỹ thuật phù điêu Chí sĩ Huỳnh Thúc Kháng: Phiên bản 1 loại bỏ 100% viền mờ halo, tôn vinh thớ đá sa thạch Tây Nguyên dãi dầu mưa nắng; Phiên bản 2 nổi khối 3D mềm mại tự nhiên ở mặt chụp trước (Smooth Bas-Relief), triệt tiêu hoàn toàn gai nhọn (zero spikes), tái hiện chân thực vết đục đá và xiềng xích gãy vụn.
"Cuộc đấu tranh Lưu huyết sáng 12/12/1931 và cuộc Tuyệt thực 16/12/1931 tại Ngục Kon Tum đã chấn động toàn cõi Đông Dương và chính giới Pháp, buộc Toàn quyền Đông Dương phải ra lệnh bãi bỏ việc đưa tù nhân đi công trường Đăk Pék và tiến tới đóng cửa hoàn toàn nhà ngục tàn bạo này."
